Poppen

Iedereen heeft in zijn leven wel eens naar een kinderprogramma gekeken waarin poppen voorkwamen. Neem nou Sesamstraat. Elk Nederlands kind zat in zijn jonge jeugdjaren iedere doordeweekse avond aan de buis gekluisterd om te kijken wat voor avonturen Pino, Tommie en Ieniemienie nou weer zouden gaan beleven. Dit lijken natuurlijk simpele programma’s, omdat het voor kinderen bedoeld is. Toch komt er heel wat bij kijken voor zo’n programma goed en wel is opgenomen. Er worden bijvoorbeeld allemaal verschillende soorten poppen gebruikt, die allemaal goed moeten staan en bewegen. Maar wat is nou precies een pop en welke verschillende heb je?

Een pop is een levenloos object dat gemanipuleerd kan worden door een poppenspeler en op die manier min of meer tot leven kan worden gebracht. Het representeert vaak een mens of dier dat een poppenspeler tot leven kan bewegen op een bepaalde manier door het te laten bewegen en er bijvoorbeeld een stem aan te geven. Het is afhankelijk van wat voor soort pop het is, hoe de poppenspeler de pop moet kunnen bewegen. Een stem aan de pop geven, door zelf een stem op te zetten, is natuurlijk optioneel. Ook zijn er hele hoop nationale en internationaal beroemde poppenspelers geweest.

De meest beroemde nationale en internationale poppenspelers zullen wij in het vervolg op een rij zetten, nadat de verschillende soorten poppen in kaart zijn gebracht. Het aantal soorten poppen dat (professionele) poppenspelers kunnen gebruik is namelijk, misschien tegen de verwachting in, enorm.

Soorten poppen

– Black light poppen: zoals de naam wel doet vermoeden maken black light poppenspelers gebruik in hun poppenspel van licht. Zij opereren over het algemeen op een podium waar felle ultraviolette straling heerst. Zelf trekt de poppenspeler zwarte kleding aan, zodat hij wegvalt tegen de zwarte achtergrond. De poppen zijn gemaakt van speciale kleuren die gaan sprankelen als er ultraviolette straling op valt, zodat dat een extra mooi effect geeft op de achtergrond.

– Bunraku poppen: Bunraku poppen zijn Japanse poppen, waarbij min of meer hetzelfde effect wordt gecreerd als bij black light poppen. De poppenspelers zijn zwart gekleed, zodat ze wegvallen tegen de achtergrond. Het is de bedoeling dat de poppen uit het fakkellicht oplichten (deze poppensoort werd 1000 jaar geleden al gebruikt, toen hadden ze natuurlijk nog geen elektrische verlichting). De poppen zijn meestal de helft van een mens qua grootte en worden daarom door drie mensen bespeeld.

– Carnaval poppen: Iemand die uit het zuiden van Nederland komt, kent deze poppen natuurlijk wel. Bij het vieren van carnaval horen namelijk optochten, waarbij wagens worden gebouwd van vaak enorme grootte en die overal versierd zijn, bijvoorbeeld met poppen. Ze zijn daarom vaak ook veel groter dan mensen. De carnaval poppen op de wagens moeten vaak bestuurd worden door meerdere mensen.

– Vingerpoppen: Een vingerpop, of beter gezegd vingerpopje, is een pop die zo klein is dat het op je vinger past. Daarom is de vorm eigenlijk ook altijd hetzelfde, namelijk cilindervormig met een gat aan de onderkant zodat je er je vinger in kunt stoppen. De poppetjes zijn vaak simpel versierd met ogen en een mondje en vallen in de smaak bij vooral kleine kinderen.

– Handpoppen: Misschien wel de bekendste en meest populaire pop is de handpop, aangezien hier vaak het klassieke poppenspel mee gespeeld wordt. Het is vaak een pop waar een groot deel van de onderarm en de hand in moet. De hand wordt dan in het hoofd gestopt van de pop, waardoor de poppenspeler de mond en het hoofd van de pop kan bewegen. De rest van het lichaam is meestal een soort doek of een ander stof, die dan over de onderarm van de poppenspeler heen valt. Meestal kan de mond van zo’n pop bewogen worden door de poppenspeler en is het vaak mogelijk om de ogen van de pop te laten sluiten en openen door manipulatie. Een sokpop is dit vaak ook.

– Marionetten: Ook marionetten zijn een bijzonder soort pop en ook zeer bekend, aangezien het bij deze variant niet de hand van de poppenspeler is, die in de pop gaat. De pop zit namelijk met een aantal draadjes vast aan een meestal centrale stok, die de poppenspeler in handen heeft. Meestal zitten de touwen bevestigd op de rug, het hoofd en beide armen en benen. Het is een complexe vorm van een poppenspel, aangezien door de touwtjes te bewegen die bevestigd zitten aan de pop, de pop gaat bewegen. Dit vereist veel oefening.

– Staafpoppen: Dit is een bijzonder soort pop, aangezien het vastgemaakt is aan een soort staaf die aan de achterkant van de pop bevestigd zit (meestal aan de hals). De staaf wordt verder bevestigd aan verschillende andere ledematen, zoals de handen. Door de staaf te bewegen kan de poppenspeler de pop bewegen.

– Schaduwpoppen: Deze poppen worden gehouden tijdens het poppenspel tussen een lichtbron en een doorschijnend scherm. De lichtbron schijnt op het scherm, waardoor een schaduw van de pop op het scherm wordt weergegeven. Dan ontstaat een soort schimmenspel.

– Buikspreekpoppen: Een buikspreekpop is een speciaal soort pop die zogenaamd kan praten. Een buikspreekpoppenspeler steekt zijn hand wel in de pop, maar laat het ook lijken alsof de pop daadwerkelijk kan spreken, wat vaak voor een hilarisch effect zorgt.

– Waterpoppen: Dit is een soort pop dat oorspronkelijk uit Vietnam komt en die worden gebruikt om in het water te dansen bij bijvoorbeeld feestelijke gelegenheden. De poppen zitten onder water bevestig aan speciaal soort staaf of touw, waardoor de poppenspelers de poppen kunnen bewegen.

Nou zou je misschien denken dat poppen alleen zijn gemaakt en dat er poppenvoorstellingen worden gegeven speciaal voor kinderen. Niets is echter minder waar, er zijn namelijk ook poppenspelen met poppen die gericht zijn op vakantie. Deze voorstellingen gaan bijvoorbeeld over seks, drugs, schunnige humor of andere volwassen onderwerpen. Hier worden ook zeker grote shows van gehouden.

Bekende poppenspelers

Over de hele wereld zijn poppen en poppenspelen enorm populair. Is het nou op een camping als activiteit voor kinderen, op tv of ergens anders, altijd zorgt het voor plezier bij kinderen. Er zijn wereldwijd ook een hele hoop beroemde poppenspelers, die in ieder geval beroemde poppen hebben bespeeld, maar waar je de naam niet van kent. Hier een kort overzicht:

Jeff Dunham als poppenspeler van Achmed The Dead Terrorist, die meerdere malen heeft opgetreden met een eigen show en die je vast wel eens op televisie voorbij hebt zien komen. Andere beroemde poppenspelers zijn bijvoorbeeld Otto Petersen of Paul Zaloom. De eerste speelde Beakman en de tweede George Dudley. In Nederland hebben we bijvoorbeeld Rene Mensschaar, die jarenlang Pinot tot leven heeft gebracht in het bekende kinderprogramma Sesamstraat. Bert Plagman heeft hetzelfde gedaan, maar dan met Tommie.